Traditionele volksmuziek uit de Nederlanden, Noord- en Midden-Europa en Zuid-Afrika op internet

door Marcel Bas

Wie aan traditionele muziek denkt, denkt al gauw aan wat de Nederlandse radiozenders ons voorschotelen: zigeunermuziek, bluegrass, cajun, blues, de Buena Vista Social Club uit Cuba, Afrikaanse tamtam-muziek, fado uit Portugal, Riverdance uit Schotland; maar bij die laatste twee komen we wel heel dichtbij Nederland. Prachtige muziek, en het is allemaal erg in.

Maar het moge duidelijk zijn dat ons bij traditionele muziek dus geleerd wordt om automatisch aan ‘Wereldmuziek’ te denken. Want hoe dichter je bij Nederland komt, en hoe meer de musici en cultuurdragers in kwestie op ons beginnen te lijken (ik noem mensen uit Beieren, Oostenrijk en Zwitserland), hoe minder interessant ze voor de media zijn. Ze worden zelfs een beetje belachelijk gemaakt, met hun vilthoeden en lederhosen. Zij maken hoempapa-muziek. Denkt men. Men vergeet echter de mooie Germaans-Europese en Alpiene stijlen als harmonicamuziek, serene koormuziek en idyllische zither- en hackbrettmuziek. Maar die worden geweerd op de radio. En als we zo dicht mogelijk bij huis komen – in Nederland en België – dan wordt de eigen volksmuziek niet gehoord.

Tja, hoe dichterbij, hoe meer de traditionele muziek van onze zenders geweerd lijkt te worden. Etnisch gezien heel dichtbij: Boeremusiek uit Zuid-Afrika; wie heeft ooit daarvan gehoord? Dat kan weinig om het lijf hebben. En bij Nederlandse traditionele muziek denkt men vaak aan de klompendans of accordeonmuziek bij melige feestjes. Wat dat betreft is de Nederlandse traditionele muziek bijna verdwenen. Horkenpolka’s, de horlepiep, “m’n wiegie was een stijfselkissie” en “Ketelbinkie” zijn herinneringen aan onze eigen muziek, en vaak klinkt er een element van spot in de woorden door, als men het erover heeft. Maar mantra’s uit India en neurieliedjes van de Pygmeeën in Afrika zijn natuurlijk fantastisch. Die ook, maar waarom verbannen we dan de éigen muziek uit onze harten?

Toegegeven, Nederlandse muziek in het eigen dialect is tegenwoordig toenemend populair. Dat is op zich een heel mooie ontwikkeling: Daniël Lohues, Rowwen Hèze, Osdorp Posse… Maar zij spelen Blues (Amerikaans), Tex-Mex (Amerikaans-Mexicaans) en Hip-hop (Amerikaans). Wat men nu op de radio aan ‘Nederlandse muziek’ of ‘Belgische muziek’ speelt is feitelijk Amerikaanse muziek (popmuziek), zij het in Nederland en België vervaardigd, al of niet in de eigen taal gezongen.

Welnu, om in aanraking te komen met onze eigen traditionele muziek, geef ik u hieronder een verzameling Noordwest-Europese en Zuid-Afrikaanse zenders, die regelmatig traditionele muziek spelen, en die op internet te beluisteren zijn. Dan bedoel ik niet de schlagers en ‘volkstümliche’ muziek (Nockalm Quintett, Heimatduo Judith und Mel), maar de échte volksmuziek, die door boerengezinnen of op straat of bij festiviteiten gespeeld wordt, of die in kroegen uitgevoerd wordt. Van het samenspel van de idyllische harp met cimbaal tot en met het strak spelende blaasorkest. De bevolkingen van die streken staan nog in contact met de muziek van hun voorouders.

Beluister eens de volksmuziekprogramma’s op de zenders; het is meestal vrolijke, vriendelijke en soms heel serene, ingetogen muziek. Zo komt u erachter dat rond Kerstmis de kerstmuziek in Oostenrijk, Beieren en Zwitserland juist een hoogtepunt in de volksmuziek vormt, en niets te maken heeft met ‘onze’ Jingle Bells, Dreaming of a White Christmas, Santa Claus of andere schijnbaar onvermijdelijke Amerikaanse en Engelse imitatie-import. Het zijn allemaal programma’s uit ons eigen Noordwest-Europese cultuurbekken, met weinig of geen rock of andere Amerikaanse invloeden.

Zuid-Afrika

Ons broedervolk, de Afrikaners en/of Boeren in Zuid-Afrika, hebben een geheel eigen, levendige en vrolijke volksmuziek ontwikkeld met de concertina als het middelpunt. De concertina is vermoedelijk met Duitse zendelingen in de 18de eeuw naar Zuid-Afrika gekomen. Het is een kleine accordeon – de populaire Engelse concertina is een instrument met een hoge toonsleutel en de Boerekonsertina heeft een lagere – die vanwege zijn geringe gewicht en grootte tijdens de Grote Trek in 1836 mee kon worden genomen om de zogenoemde Boeremusiek te kleuren. De onderstaande zenders hebben Boeremusiekuitzendingen.

Radio Sonder Grense - is de Afrikaanstalige afdeling van de landelijke staatszender SAUK. zendt echte Boeremusiek uit tijdens het programma Konsertinaklub; thans elke zaterdag tussen 14.00 uur en 14.55 uur. Verder kan men ‘langarm’-dansen op de zwierige, nu wat meer op ballroomdansen lijkende, klanken van het programma Kapityt tussen 21.00 en 21.55.

Radio Pretoria - is de populaire, in Pretoria gezeten nationalistische en traditionalistische zender. Vanzelfsprekend vindt men daar meer Boeremusiek. En wel in de programma’s Die Boeremusiek van… (twee keer per week); Skoffelklanke saam met Nico (gepresenteerd door de bekende concertinaspeler Nico van Rensburg); Vasbyt (om het halfjaar op zaterdagavond, bedoeld om fondsen te werven voor de rechtszaak die de staat tegen de zender aanspant); Skoffelklanke.

Radio Kragbron - zendt op zaterdagavond Sakkie-sakkie saam met Sakkie uit.

Boervolkradio werd door een lezer van bitterlemon aangereikt.

Boeremusiek op een zender die slechts via internet uitzendt

Radio Kierieman - zendt 24 uur per dag Boeremusiek uit van een speellijst. Saillant detail: de server staat in Nederland en wordt door een uit Zuid-Afrika afkomstige Nederlander beheerd.

Oostenrijk

Alle regionale ORF-zenders, die u hieronder vindt, hebben volksmuziekprogramma’s. Ze zijn te beluisteren vanaf radio orf, waar u ook de programmaoverzichten vindt. Vooral de verschillende versies van G’sungen und g’spielt en Musikanten, spielt’s auf zijn dagelijks te beluisteren.

ORF Radio Burgenland: Blasmusikparade, programma’s voor de Kroatische en de Hongaarse minderheid

ORF Radio Kärnten: Heimatklang, Kärnten singt und spielt; Land und Leut (volkscultuurprogramma, vaak in dialect); Alt aber guat (ook volkscultuurprogramma, maar uit de oude doos); programma’s voor de Sloweense minderheid; Frühschoppen; Vom Glockner bis zur Koralm.

ORF Radio Niederösterreich: Aufhorchen; G’sungen und g’spielt; Für Freunde der Blasmusik; Musikanten spielt’s auf; Frühschoppen.

ORF Radio Oberösterreich: G’sungen und g’spielt; Musikanten spiel’s auf; Bei uns dahoam (volkscultuur en volksmuziek); Frühschoppen; Klingendes Oberösterreich.

ORF Radio Salzburg: Gsunga und gspüt; Musikanten spüt’s auf; Frühschoppen.

ORF Radio Steiermark: Musikanten spielt’s auf; Klingende Steiermark; Frühschoppen.

ORF Radio Tirol: Tiroler Weis’; Musikanten spielt’s auf; Musiktruchn; Was i gern hör.

ORF Radio Vorarlberg: Musikanten spielt’s auf; Radio Vorarlberg Musikantentreff (echter vaak met ‚volkstümliche’ muziek); Frühschoppen

ORF Radio Wien is wat traditionele programma’s betreft vooralsnog meer geïnteresseerd in immigrantenculturen binnen Wenen.

Luister vooral in de weken voor en tijdens Kerstmis naar de talrijke, prachtige staaltjes van kerstvolksmuziek. Alles te beluisteren op een van de regionale zenders waar http://radio.orf.at naar verwijst.

Zwitserland

De vijf zenders van de Deutsche Radio Schweiz (DRS) kunnen hier beluisterd worden. Maar u kunt ook rechtstreeks naar de zenders gaan, zoals hieronder aangegeven.

DRS 1 : Fiirabigmusig (met echte volksmuziek, maar ook andere stijlen van binnen Zwitserland); Wünschkonzert (op maandag, met in het eerste uur echte volksmuziek); Schnabelweid (volkscultuurprogramma in een van de vele Schwiizertüütsche dialecten); Volksmusik; Schwiizer Musig.

DRS Musigwaelle Het grootste deel van de dag en de nacht speelt er aan de lopende band volkstümliche muziek, Franstalige, Duitstalige, Italiaanstalige, Griekstalige, Nederlandstalige luisterliedjes en echte Duits-Zwitserse volksmuziek. De echte volksmuziek vindt u bij de volgende programma’s van de Musigwälle: Schwiizer Wälle; Sunne-Wälle; Abig-Wälle.

Zwitserse radio die slechts via internet uitzendt:

Buureradio.ch - ‘bodeständig digital’: zender in het kanton Appenzell met aan de lopende band, 24 uur per dag echte volksmuziek uit Zwitserland. Van Jodlermusik en Schwiizerörgelimusig tot en met Zäuerli en Blaskapellemusik. Soms onderbroken door landbouwnieuws.

Volksmusiknet.ch– ‘Heimat der Traditionen’: met aan de lopende band, 24 uur per dag echte volksmuziek uit Zwitserland.

Radio Eviva zendt ook uit via de satelliet. Met veel volksmuziek (Blasmusik, Schwyzerörgelimusik, gezang, enz.), programma’s over folklore, heemkunde en volkstümliche muziek.

Duitsland

Bij een karikatuur van een Duitser denkt men vaak aan een dame in een dirndl en een man met lederhosen en groene kniekousen aan en een bundeltje gemsvacht in de vilthoed. Maar dit prototype geldt slechts voor de mensen uit Beieren. En natuurlijk voor Oostenrijk, waar hetzelfde, Beierse, volk woont. Het Katholieke, trotse en traditionalistische Beieren is zeer rijk aan plaatselijke cultuur. Dat merk je ook aan de muziek. De meeste traditionele zenders hieronder zijn dan ook Beiers.

Bayern 1 Dit is de eerste zender van Beieren die lichte muziek, praatjes en echte volksmuziek biedt. De echte volksmuziek vindt u bij de volgende programma’s: Alphorn und Ziachmusi – van A bis Z (dagelijks); Bayern 1 Volksmusik Live; Land und Leute, en verder verslagen of opnamen van al of niet rechtstreekse volksmuziekfestivals.

De studio in het Noord- Beierse land Franken heeft dagelijks een eigen volksmuziekprogramma: Volksmusik aus Franken.

Bayern 2 Radio - heeft het volgende echte volksmuziekprogramma: Heimatspiegel (dagelijks in de vroege ochtend).

NDR – de Norddeutsche Rundfunk, heeft sporadisch volksmuziek, bijvoorbeeld als er een volksmuziekfestival in een van de noordelijke steden is gehouden. Verder wordt er soms noordelijke volksmuziek uitgezonden in de programma’s die in het Nederduits (‘Platt’) worden gepresenteerd. Bijvoorbeeld op woensdag bij Welle Nord in Sleeswijk-Holstein in het programma Heimat.

WDR – de Westdeutsche Rundfunk uit Noord-Rijnland-Westfalen speelt sporadisch volksmuziek, zoals op WDR 4.

SWR4 – Südwest Funk 4 uit Baden-Württemberg en Rijnland-Palts

Radio Melodie - zendt uit in München en heel veel schlagers, volkstümliche muziek en echte volksmuziek.

Duitse radio die slechts via internet uitzendt:

Radio VHR - zendt vanuit Stuttgart uit. 24 uur per dag schlagers en volksmuziek.

Volksmusikanten.de – zendt uit vanuit het Beierse Blaichach (Oberallgäu) en speelt 24 uur per dag Beierse, Oostenrijkse en Zwitserse échte volksmuziek.

Zuid-Tirol

De Noord-Italiaanse provincie Alto-Adige is eigenlijk het zuidelijke deel van het grote land Tirol. Ondanks de Italiaanse dominantie in Zuid-Tirol is de Duitse cultuur er bewaard gebleven en maakt het land met Beieren en Oostenrijk een onlosmakelijk deel uit van de Groot-Beierse cultuurruimte. Dat merk je aan de dialecten, de mentaliteit, de gastronomie en de muziek van de mensen.

Gruene Welle - is de zender van de Diocese Bozen-Brixen (Bolzano-Bressanone). Zendt veel Heilige Missen, heemkundige programma’s en echte volksmuziek – al of niet uit Zuid-Tirol - uit. Een echte cultuurzender voor de bodenständige Zuid-Tiroler, dus.

Radio Edelweiss - richt zich op de regio’s Burggafenamt-Etschtal-Passeiertal en het Sarntal met uitsluitend echte volksmuziek.

Nederland en België (Dietsland)

Dutch Folk Radio - op internet zendt de speellijst van volksmuzikant Peter Koene Nederlandse, Belgische, Deense, Ierse en andere volksmuziek uit. De link met de Angelsaksische folk music wordt makkelijk gemaakt.

Kijk verder ook op http://www.volksmuziek.nl waar naast folk, Slavische muziek en Zigeunermuziek ook de eigen, Heel-Nederlandse volksmuziek een plaatsje heeft gekregen!

Keltische landen

Schotland; van folk music en Keltische muziek hebben we in Nederland meer dan genoeg. Maar de volgende zenders zijn erg interessant omdat er een van de Keltische talen gesproken worden terwijl de volksmuziek aangekondigd word:

BBC Radio nan Gaidheal - is de BBC-zender in het Schots Goidelisch (Gaelic); de Q-Keltische (dus Eilandkeltische) taal van Schotland en enkele van zijn eilanden. Klik op Èist a-rithist en luister.

Andere Keltische volksmuziekzenders, al dan niet van de BBC, kunt u hier vinden, bij Celtic Radio on the Internet

Radio-uitzendingen in het Bretoens (Brezhoneg) met Bretoense volksmuziek kunt u beluisteren als u de verwijzingen van Radio Kerne op Radio An Tourtan aanklikt.

Bretoense volksmuziek hoort u nooit op de Nederlandse radio. Maar Schotse en Ierse muziek wel. Ook dit ligt hem in het feit dat het Nederlandse muzieklandschap grondig verengelst is en spijtig genoeg dus vervreemd is geraakt van, bijvoorbeeld, het Franse cultuurlandschap.

Verder dient opgemerkt te worden dat er in Nederland en België talrijke piraatzenders en regionale particuliere zenders zijn die enige mate van inheemse en Groot-Beierse volksmuziek draaien. Die zijn echter niet op internet te ontvangen. Nog niet… Maar wat niet is, kan nog komen!

| De Roepstem Hoofdpagina / Tuisbladsy | Onderhoud met Marcel Bas in tydskrif In Diepte | Identiteitspolitiek in Nederland | Bezoek aan Zuid-Afrika in 2007 | Traditionele muziek van eigen bodem en van de Afrikaners | Menno van Coehoorn en de vesting van Namen | De Vier Heemskinderen | Wallonië is deel van de Nederlanden | Virginia Woolf's class consciousness | Boekbespreking: Hermann Wirth | Engelbert Dollfuss: corporatisme in Oostenrijk | António Salazar: corporatisme in Portugal | A la recherche du sens perdu? | De noodklok luidt voor het Afrikaans | De knieval van de Mondriaan Stichting | The Meaning of Tradition in Homer's Odyssey (English) | The demise of the Scots spelling system (English) | Waarom een Hollander een (halve) Vlaming is | Vlaanderen, de Calimero van West-Europa | De Waalse bijdrage in de Opstand | Haarlem heeft een Vlaams gezicht | Zannekin Jaarboek 2005 | Turkije is niet Europees | Tegen EU-toetreding Turkije | Invloed van Afrikaans op Zuid-Afrikaans Engels | De Reformatie in de Nederlanden | Op besoek by die Boere-Sports in Patagonië, Argentinië | De Vlaamse Beweging en de (toekomstige) macht | Verengelsing in Nederland en Suid-Afrika" | Afrikaans, die Sondebok | Leiden, een Heel-Nederlands succesverhaal | Zuiderse kijk op de Nederlanden | Nederlandse handelscompagnies (1602-1795) en verbreiding v/d Nederlandse taal en cultuur | Groen van Prinsterer en de Scheuring van de Nederlanden | Die trotse honderdjarige gemeenskap van Afrikaners in Argentinië (1902-2002) | De Engelse ziekte van Tijdschrift Cosmopolitan | Van der Postgastehuis in Philippolis, SA | Pieter Geyl in Zuid-Afrika | Kleurryke en Kultuurryke Nederland; Kleredragte | De Nederlanden in de 21ste eeuw | De herrijzenis van een vertrapte taal en cultuur | "Er zijn geen Belgen!" | Bijdrage van de Stichting Taalverdediging aan De Roepstem | Frans Vlaanderen | Prof. dr Geyl: "Zuid-Afrika in Heel-Nederlands verband" | Groot-Nederland versus Heel-Nederland? | Taalverslapping is Taalverloedering | Afrikaans - Nederlandse Valse Vrienden | De Nederlanden in het Verenigd Europa | Boere-oorlog: Generaal De Wet Herdenking in Nederland | ANC-cultuurimperialisme bedreigt Afrikanercultuur | Paul Kruger en zijn Volk | "Julle Nederlanders vermoor julle eie taal!" | Afrikaans-Nederlandse opmerkelijke verschillen | De twee Nederlandse Volksliederen | Die Suid-Afrikaanse Volksliedere | Die Vlaamse Volkslied; De Vlaamse Leeuw | Die Volkslied 'Die Afrikaanse Leeu' | Het Wilhelmus; volledig en oorspronkelijk | Het Surinaamse Volkslied | Deel I Discussie: Prof. P.C. Paardekooper | Deel II Discussie: Hans van Zelsts Reactie | Deel III Discussie: Reactie Van Oostrum op Van Zelst en v.v. | "Die Genootskap van Regte Afrikaners" | Introduction to Afrikaans and the Discrimination it faces (English) | The United Europe as an Antidote to a democratic Nation-State in the Ideas of F. Nietzsche (English) | Holland and its People; ingescand boek van Edmondo de Amicis (English) |