Al decennia is de ‘Vlaamse staat’ volgens Vlaams-nationalisten nabij, maar nog steeds is ‘Vlaanderen’ niet onafhankelijk. Er is een aantal factoren dat eraan zal bijdragen dat ‘Vlaanderen’ nooit uit de Belgische context zal kunnen ontsnappen. In dit artikel zal ik deze factoren nader toelichten.

Er bestaan grote misvattingen over staatsvorming, met name dat staat samenvalt met natie (natiestaat) en dat staatsmacht gebaseerd is op populariteit (democratie). Wat betreft de natiestaat kunnen we stellen dat er bijna geen enkele staat is die geen etnische of culturele minderheden kent en als zodanig niet zo vanzelfsprekend is als wordt verondersteld. Het streven naar een natiestaat is het bewijs dat staat vaker niet dan wel samenvalt met natie.

Wat betreft populariteit als grondslag voor een staat (of regering): het is net zo wisselvallig als het weer. Een goed voorbeeld uit de sport: als het nationale elftal wint hebben wij gewonnen, als het verliest hebben zij verloren. Als staten gebaseerd zouden zijn op populariteit dan zouden

Het Congres van Wenen in 1814 en 1815

we allemaal in stadstaatjes wonen. Staatsvorming heeft echter historisch gezien alles te maken met machtsbelangen, voornamelijk die van grote mogendheden.

In het geval van België kunnen we stellen dat het begin 19^de eeuw in het belang was van Frankrijk om het statenbestel van het Congres van Wenen (1814) te onttakelen. Dit statenbestel was immers geschapen om de hegemonie van Pruisen, Oostenrijk en Rusland te bestendigen en die van Frankrijk te breken. Het was dan ook in het belang van Frankrijk om het Koninkrijk der Nederlanden, een typisch product van het Congres van Wenen, te laten ontbinden in twee staten, waarvan er ten minste één genegen zou zijn aan Frankrijk. Frankrijk ijverde zodoende ook voor de Italiaanse eenwording later in de 19^de eeuw.

We kunnen gerust stellen dat de hertekening van de staatsgrenzen samenvalt met de opkomst en ondergang van grootmachten. De enige keren dat ‘Vlaanderen’ zich mocht verheugen op warme belangstelling van buitenlandse mogendheden was tijdens de beide keren dat de agressie van Duitsland Europa in zijn greep had. Aangezien België mede geschapen is door de interventie van Groot-Brittannië mogen we aannemen dat deze staat zal blijven bestaan zolang de wereldwijde Angelsaksische hegemonie – nu gedragen door Amerika – voortduurt. Na 1945 is een onafhankelijk Vlaanderen niet in het belang van welke mogendheid dan ook.

België heeft in 2005 nog haar 175-jarig bestaan mogen vieren en is vast verankerd in het bestel van staten van de Europese Unie (EU). Intussen is het overigens geen enkele regio in West-Europa gelukt om volledige zelfstandigheid te bewerkstelligen binnen het raamwerk van de EU. De kans daarop wordt alleen maar kleiner naar mate meer lidstaten zullen toetreden en de EU zodoende moeilijkheden zal ondervinden om het geheel te besturen.

Bovendien zal de EU niet toestaan dat er binnen haar grenzen een ‘failed state’ (een staat die implodeert) zal ontstaan. Het schept niet alleen een machtsvacuüm in het hartland waar de Europese hoofdstad ligt, maar het zal ook juridische consequenties hebben voor de rechtsopvolging van België in allerlei

"Een eventueel onafhankelijk Vlaanderen zal hoe dan ook rechtsopvolger zijn van België."

Europese verdragen. Een eventueel onafhankelijk Vlaanderen zal hoe dan ook rechtsopvolger zijn van België. Vlaanderen zal met overigens dezelfde politieke elite dus tot een soort mini-België worden.

Naast de rechtsopvolging zullen de Europese lasten van België hoogst waarschijnlijk ook op de rekening van het rijke Vlaanderen komen, aangezien van Wallonië – als het nog zou bestaan – niet tot een relevantie economische bijdrage in staat is. Aangezien de macht in Europa wordt verdeeld op grond van het inwoneraantal zal Vlaanderen vervallen tot de rang van Denemarken en Slowakije. Per saldo zal een onafhankelijk Vlaanderen dus meer betalen en minder invloed hebben binnen Europees verband.

De ‘Vlaamse Beweging’ is de meest onwaarschijnlijke staatsvormende factor binnen België. Afgezien van het feit dat de populariteit van de Vlaamse zaak in het binnenland aanzienlijk is afgenomen na de vaststelling van de taalgrens en de splitsing van allerlei voorzieningen, niet in de laatste plaats de Leuvense Universiteit tijdens de jaren '60, kent de Vlaamse Beweging ook weinig steun of erkenning vanuit het buitenland, behalve van marginale minderheidsgroeperingen binnen Europa.

Bovendien denkt de Vlaamse Beweging in allerlei opzichten sowieso klein. In tegenstelling tot de historie van handel en steden in Vlaanderen (en de Nederlanden als geheel) spiegelen veel Vlaamse bewegers zich met pastorale samenlevingen, die eeuwen niets anders hebben gedaan dan schapen drijven, zoals de Basken en de Ieren. De rijke nalatenschap van de Nederlandse taal, cultuur en techniek – denk aan Rubens, Erasmus en Leeghwater – worden hierdoor gelijkgesteld

De grote filosoof Desiderius Erasmus geschilderd door de grote kunstenaar Hans Holbein (1523)

met de cultuur van kaatsende en volksdansende bergvolkeren.

Het is dan ook niet verwonderlijk dat Vlaanderen buiten België weinig uitstraling heeft. In een globaliserende wereld, waarin naast Amerika en Rusland ook landen als China en India in de toekomst de toon aan zullen geven, stelt een onafhankelijk Vlaanderen natuurlijk niets voor. Tijdens mijn bezoek aan China afgelopen december ontdekte ik dat goedopgeleide Chinezen doorgaans niet wisten welke taal er in Nederland wordt gesproken, laat staan dat het Nederlandstalige deel van België ‘Vlaanderen’ wordt genoemd.

Bovendien, in een wereld waarin schaalvergroting onvermijdelijk is om te kunnen overleven komt ieder streven naar schaalverkleining absurd over en is het feitelijk staatkundige zelfmoord. Afgezien van de geringe naamsbekendheid straalt een Vlaams dwergstaatje uiteraard geen enkel gezag uit op wereldniveau. Terwijl België nog voldoende gewicht heeft om voor bepaalde bijeenkomsten te worden uitgenodigd zal ‘Vlaanderen’ demografisch, economisch en militair niet van belang zijn, evenals staten als Ierland en Estland.

De waarschijnlijkheid van een Vlaamse onafhankelijke staat is zeer gering omdat dit streven door geen enkele grootmacht wordt ondersteund. Elke splitsing van de voorzieningen en federale hervorming zal louter leiden tot een topzware bureaucratie die België verder onbestuurbaar zal maken. Bovendien zou een eventueel onafhankelijk Vlaanderen binnen Europa onvermijdelijk rechtsopvolger van België zijn en derhalve de Belgische lasten dragen zonder de status van middelgroot land van België te erven. Vlaanderen zal op het wereldtoneel een dwergstaatje zijn zonder enige naamsbekendheid en invloed, net als de marginale minderheden binnen Europa waarmee het zich identificeert en daarmee kleineert.